De kwaliteit van het oppervlaktewater is van groot belang voor het ecosysteem: het water, de oever en de bodem, de planten en de dieren. Het is de taak van het waterschap om het water schoon te houden. Dat is niet zo simpel als je bedenkt dat in het gebied van Waterschap Roer en Overmaas 750.000 inwoners en duizenden bedrijven afvalwater produceren. Dit afvalwater is te verdelen in 4 groepen.
Zo wordt het water genoemd dat overblijft nadat het door een rioolwaterzuiveringsinstallatie is gereinigd. Bijna alle huizen en bedrijven zijn aangesloten op het gemeentelijk rioolstelsel (zie ook onder “het water en ik”, “waterzuivering”). Het afvalwater wordt via het riool naar de zuiveringsinstallatie geleid en daar wordt het schoongemaakt. Toch is het niet zo schoon dat je het kunt drinken bijvoorbeeld. Maar het voldoet aan landelijk vastgestelde normen. In de toekomst moet het zuiveringswater echter nóg schoner, omdat Europa (Europese Kaderrichtlijn Water) deze kwaliteit niet goed genoeg vindt.
De gemeenten zorgen voor het rioolstelsel om al het afvalwater op te vangen en af te voeren. Dat rioolstelsel is berekend op het aantal huizen en bedrijven dat erop aangesloten is én op een bepaalde hoeveelheid regenwater dat, wanneer het op straat terecht komt via de putten naar het riool wordt geleid. Maar soms regent het zo hard, dat het rioolstelsel de hoeveelheid water niet aankan. Om te zorgen dat het afvalwater dan niet via de straatputten, of erger nog: via het toilet, terugstroomt, is het zo geregeld dat het water overstort op een beek of rivier. Het oppervlaktewater dus.
Veel vervuiling zit in de lucht en door regen komt het in het oppervlaktewater terecht. Denk bijvoorbeeld aan uitlaatgassen van auto- en vliegverkeer, bestrijdingsmiddelen die in de landbouw gebruikt worden. Deze bronnen zijn zozeer verspreid (= diffuus) dat je daar als waterschap weinig grip op hebt. Van overheidswege worden daarom maatregelen getroffen om de (lucht)vervuiling terug te dringen.
Tot slot zijn er de illegale lozingen. Soms gaat het per ongeluk, maar meestal wordt willens en wetens afval (bijvoorbeeld dieselolie, melk, etc.) geloosd op een beek. Het waterschap probeert snel te achterhalen wie de schuldige is en zal deze beboeten. Maar vaak is het niet meer te achterhalen wie de illegale lozing heeft gedaan. Medewerker van het waterschap controleren constant de waterkwaliteit. Medewerkers van de afdelingen Vergunning en Handhaving zijn alert op illegale situaties. Natuurlijk zien zij niet alles. Het waterschap heeft een telefoonnummer 0800-0341 (gratis) waar iedereen die een vuilwatersituatie waarneemt (dode vissen, stank van diesel, dode dieren) dit kan melden
